Το σχολείο έχει έναν πολύπλευρο και πολυσύνθετο ρόλο. Δεν είναι μόνο η μετάδοση των γνώσεων που πρέπει να παρέχει στα παιδιά αλλά στοχεύει και στην ολόπλευρη καλλιέργεια ενός παιδιού ώστε να αναπτυχθεί Τι εννοούμε όταν λέμε ολόπλευρη καλλιέργεια; Ποια είναι τα στοιχεία που δίνουν την έννοιά της; Τιμιότητα, εργατικότητα, κοινωνικές σχέσεις που βασίζονται στον αυτοσεβασμό και στον σεβασμό προς τους άλλους, κριτικά σκεπτόμενοι με ιδανικά και αξίες που θα προάγουν όχι μόνο το ατομικό αλλά και το συλλογικό καλό, ηθική νοημοσύνη.
Ένα σχολείο λοιπόν είναι μια μικρή κοινωνία με κανόνες,
νόμους και όρια όπως κάθε ευνομούμενη κοινωνία, που πρέπει ο μαθητής να σέβεται
ώστε να φτάσει στην πραγμάτωση των παραπάνω επιδιώξεών του.
Η
ρήση του Χόρχε Μπουκάι, δίνει το νόημα του σχολείου για το ίδιο του το
περιεχόμενο: «Δεν μου αρέσει αυτό το
είδος εκπαίδευσης που πρέπει να αγωνίζεσαι για να ξεπεράσεις τους άλλους και
όχι για να ξεπεράσεις τον ίδιο σου τον εαυτό». Και αυτό κάνει το σημερινό
σχολείο. Προσπαθεί μέσα από όσα δίνει στα παιδιά να τα βοηθήσει να ξεπεράσουν
τον ίδιο τους τον εαυτό να μην ανταγωνίζονται αλλά να συναγωνίζονται και αυτό
το πετυχαίνει με όσα θέτει.
Αυτό το σχολείο λέγεται Δημοκρατικό. Ένα σχολείο λοιπόν που εκπροσωπεί τη
Δημοκρατία δεν δέχεται συμπεριφορές που
δεν έχουν ευαισθησία προς το συνάνθρωπο, δεν επιτρέπει συμπεριφορές που
προσβάλλουν ταπεινώνουν ή μειώνουν ανθρώπους, δεν επιτρέπει την εκμετάλλευση,
την οκνηρία, την χρησιμοποίηση των άλλων για να ικανοποιηθούν ατομικές
επιδιώξεις, τη χειραγώγηση, την αρνητική συμπεριφορά, την μη τήρηση απλών
κανόνων γιατί, απλά, μέσα από αυτά τα παιδιά θα μάθουν να θέτουν τα δικά τους
όρια και κανόνες ζωής ως ενήλικα άτομα.
Το σχολείο δεν είναι φύλαξη παιδιών ούτε
φυλακή και δεν υποκαθιστά την οικογένεια. Είναι χώρος που γνωρίζεις, μαθαίνεις και
αναπτύσσεσαι μέσα από διαδικασίες που το σχολείο γνωρίζει. Ο ρόλος του σχολείου
είναι μοναδικός δεν συγκρίνεται με το
γονεϊκό ρόλο ούτε ο γονεϊκός με το ρόλο το δικό του. Επιγραμματικά και απλά μπορούμε να πούμε, ότι ο ρόλος του σχολείου αναδύεται μέσα από
την κοινωνικοποίηση του παιδιού και την συνύπαρξή του με άλλα άτομα πέρα του
περιβάλλοντος της οικογένειάς του καθώς στην κοινωνία μικρών και μεγάλων, υπάρχουν
άλλοι κανόνες που ορίζουν αυτή την συνύπαρξη.
Σε αυτό το Δημοκρατικό σχολείο λοιπόν
υπάρχουν τέσσερις απλές επιδιώξεις . Σεβασμός στον διπλανό μας, εργαζόμαστε για
να γίνουμε καλύτεροι, εργαζόμαστε για να στηρίξουμε την κοινωνική ζωή της
κοινότητάς μας και να οδηγηθούμε σε μια
καθημερινότητα βασισμένη στην ηθική νοημοσύνη που είναι απαραίτητη στις
κοινωνικές μας συνδιαλλαγές. Οι
επιδιώξεις αυτές ορίζονται μέσα από
κανόνες και όρια.
Ξεπερνάς τον κανόνα και το όριο του σεβασμού
όταν προσβάλλεις, ασχημονείς, κοροϊδεύεις, επιβάλλεις τη δική σου άποψη με τη
βία όποια μορφή και αν έχει
Δεν εργάζεσαι για να γίνεις καλύτερος όταν
αδιαφορείς για τα μαθήματα, όταν δεν μαθαίνεις από τα λάθη σου, όταν
επαναλαμβάνεις την ίδια αρνητική συμπεριφορά, όταν δεν προσπαθείς να μάθεις πως
θα γίνεις καλύτερος και ειδικά όταν έχεις βοήθεια που σου δίνουν οι
εκπαιδευτικοί του σχολείου.
Δεν εργάζεσαι για το καλό της κοινότητας
όταν επιτρέπεις να μην υπάρχει συμπόρευση για το κοινό καλό, όταν δεν νοιάζεσαι
ή δείχνεις ότι δεν νοιάζεσαι , όταν δεν προσφέρεις και δεν μαθαίνει το πιο απλό
«Ένας για όλους και όλοι για έναν».
Οσο για την επιδίωξη της ηθικής νοημοσύνης
στις καθημερινές συναλλαγές , την καταλύεις όταν θέλεις να επιβάλλεις τη δική
σου άποψη, όταν δεν νοιάζεσαι για τα συναισθήματα των άλλων, όταν δεν «ακούς»
όσα οι λέξεις οι συμπεριφορές σου λένε, όταν ακολουθείς μια συμπεριφορά χωρίς ενσυναίσθηση.
Για να διδαχθούν όλα αυτά, πρέπει να υπάρχει
βιωματική μάθηση και οριοθέτηση. Πρώτιστα στο σπίτι και μετά στο σχολείο.
Από τα πιο απλά πράγματα μαθαίνει ένα παιδί
να ξεπερνά τον εαυτό του και να διορθώνει συμπεριφορές που δεν συνάδουν με τις βασικές
αρχές. Όταν θα φτάσει στο σημείο από το
να βάζει άλλος τα πράγματα στην τσάντα
του, να περάσει στο ελέγχει το ίδιο τα μαθήματα και τα βιβλία του και τα βάζει
το ίδιο μέσα, όταν από τα κακογραμμένα κείμενα με γράμματα που δεν έχουν μια
ομοιομορφία και τα τσαλακωμένα τετράδια περνά
σε μια «στρωτή» γραφή που δείχνει ότι έχει αυτοέλεγχο και έχει τετράδια που είναι προσεκτικά
τοποθετημένα, από το να του μαζεύουν άλλοι τα πράγματα περνά στο να τακτοποιεί
μόνο του και με σειρά, από το να μπαίνει οπουδήποτε χωρίς να λέει μια «καλημέρα»
περνά στο να μπαίνει σε όποιο χώρο και να χαμογελά καλημερίζοντας αυτούς με τους οποίους θα συνεργαστεί, θα
συνομιλήσει, θα περάσει τη μέρα του. Ξεπερνά τον εαυτό του όταν από το να θεωρεί
κάποια μαθήματα σαν «ελεύθερη ώρα» περνά στην αφύπνιση της ευαισθησίας για τον
πολιτισμό(τα γράμματα, το θέατρο, τις τέχνες , τη μουσική, τον αθλητισμό) όταν
από το να θυμώνει περνά στο επίπεδο του να βλέπει το θυμό του ως αποτέλεσμα της
δικής του αντίδρασης στο ερέθισμα και προσπαθεί να τον ελέγξει.Είναι τόσα πολλά
που σελίδες επί σελίδων δεν θα έφταναν να πούμε το από πού μπορεί να ξεκινά και
που θα φτάσει ένα παιδί.
Όλα αυτά για να γίνουν όμως απαιτείται
οριοθέτηση. Και αυτό κάνει το σχολείο όσον αφορά τη «δική του ζωή».
Δεν είναι αυστηρό το σχολείο που βάζει όρια.
Δεν είναι αυστηρό το σχολέιο που ζητά από τα παιδιά να φροντίζουν τα πράγματά
τους, το χώρο τους στην τάξη, στην αυλή, στο σπίτι. Δεν είναι αυστηρό ένα
σχολείο που κάνει μια παρατήρηση, επίπληξη ή εφαρμόζει έναν άλλο τρόπο ( πχ στο
Γυμνάσιο υπάρχει η ωριαία αποβολή). Πρέπει να κατανοήσουν τα παιδιά ότι η
συμπεριφορά τους επηρεάζει και τους άλλους και δεν είναι μόνο ο εαυτός τους. Και
πριν προβούν σε κάθε πράξη πρέπει να σκεφτούν πόσο αποδεκτό είναι αυτό που θα
κάνουν από το σύνολο της μικροκοινωνίας τους και αυτό ξεκινά μέσα από την
κοινωνική επικοινωνία και συζήτηση. Το
κάθε παιδί δεν είναι μόνο μονάδα στο σχολείο. Είναι μέρος μιας κοινωνικής
συλλογικότητας. Δεν είναι αυστηρό λοιπόν
το σχολείο που προσπαθεί να βοηθήσει το
παιδί να ωριμάσει Δεν είναι αυστηρό ένα σχολείο που ζητά από τους γονείς να
συνεργάζονται και επιθυμεί να συζητά μαζί τους όταν βλέπει ένα παιδί να μην
μπορεί να ακολουθήσει τους πιο απλούς κανόνες και τους επισημαίνει πράγματα που
αφορούν όχι την οικογενειακή του ζωή αλλά την κοινωνική του ζωή μέσα στην
σχολική μικρή ομάδα τόσο της τάξης όσο και του σχολείου
Το σχολείο οφείλει να οδηγήσει το παιδί στην
μόρφωση και στην Παιδεία. Και αυτό κάνει. Και ξέρει ότι βασικά στοιχεία της Παιδείας και
της μόρφωσης είναι ο σεβασμός προς το ζωτικό χώρο του άλλου (ο οποίος δεν αφορά
μόνο την χωρική οριοθέτηση και το σώμα του αλλά όλα εκείνα που μπορεί να τον
χαροποιούν, να τον πληγώνουν, να τον θυμώνουν, να τον χαρακτηρίζουν ως άτομο) και
ο σεβασμός προς τους ανθρώπους και το χώρο στον οποίο ζει και αναπτύσσεται
Κλείνω με αυτό. «Η εκπαίδευση δεν είναι
προετοιμασία για τη ζωή, είναι η ίδια η ζωή».
John Dewey. Ας μην το ξεχνάμε ποτέ αυτό.
Μηρτσέκη Βασιλική
Δ/ντρια του σχολείου